و گفته است ضرار بن عمر و نجّار و حفص الفرد و ابو الحسين « 1 » الاشعرى كه خداى تعالى محدث افعال است و عبد مكتسب است و [ الف - 237 ] قدرتى جهت عبد قرار نداده در فعل ، بلكه قدرت و مقدور واقع است بقدرة اللّه - تعالى - و اين اقتران به عبد كسبى است . و تفسير نموده قاضى ابو بكر باقلانى كسب را به اين كه ذات فعل واقع است به قدرت خداى تعالى و بودن آن فعل طاعت و معصيت به اين نحو است كه دو صفتند كه واقعند به قدرت عبد ، يعنى كسب آنچه ذات آن را خدا خلق نموده عبد مىنمايد به نحوى كه موصوف به اين صفت طاعت و معصيت مىشود . و در شرح مواقف واقع است كه : تعلّق قدرت خدا به اصل فعل است ، و قدرت عبد متعلّق به صفت است ؛ يعنى به طاعت و معصيت و غير اينها هم به اين نحو است از اوصاف چندى كه خداى - تعالى - موصوف به آنها نمىشود ، مثل طپانچه زدن به يتيم جهت تأديب ، يا اين را از جهت آن كه ذات لطم « 2 » واقع است به قدرت خداى تعالى و تأثير او - عظم شأنه - پس كونش به قدرت خداى تعالى است ، به اين معنى كه ذات و اصل طپانچه زدن با خداست و امّا بودن به صفت ايذاء و تأديب كه باعث معصيت است يا نه به سبب قدرت عبد و تأثير او است . « 3 » و در شرح ملّا على واقع است در بيان كسب عبد كه : « و المراد بكسبه ايّاه مقارنته لقدرته و ارادته من غير ان يكون هناك منه تأثير أو

--> ( 1 ) . كذا / صحيح : ابو الحسن ( 2 ) . لطم : سيلى ، طپانچه ( 3 ) . بنگريد : المواقف / 312